John J. Pilch (Thế Giới Văn Hóa Thời Đức Giêsu - Pt Tv. Nhật lược dịch)

CHÚA NHẬT XXX THƯỜNG NIÊN

Mátthêu 22:34-40

Lời tuyên bố của Đức Giêsu về điều răn cao trọng nhất thì có lẽ là đoạn nổi tiếng nhất và được thảo luận nhiều nhất trong tất cả Kinh Thánh. Đưa vào bối cảnh văn hóa Địa Trung Hải, câu này mang một ý nghĩa mới và cụ thể.

Đoạn này lại là một thí dụ khác về sự tiếp diễn trò chơi văn hóa giữa sự thách đố và phản công. Bản văn nói rõ rằng người Biệt Phái có ý định hỏi để thách đố (“để thử Người,” c. 35).

SỰ QUAN TRỌNG TƯƠNG ĐỐI CỦA CÁC ĐIỀU RĂN

Ở ngoài mặt, câu hỏi này dường như rất thật thà. Giới Biệt Phái nhận biết 613 điều răn trong bộ Tôra (năm cuốn đầu trong Kinh Thánh). Hai trăm bốn mươi tám điều thì tích cực (“ngươi phải”) và ba trăm sáu mươi lăm điều thì tiêu cực (“ngươi không được”). Làm thế nào một người có thể nhớ hết được? Có phải một số điều thì quan trọng hơn những điều khác?

Một số thầy dậy phân biệt giữa các giới răn “nặng” và “nhẹ”. “Thập điều” (ví dụ, thảo kính cha mẹ) là những thí dụ của các giới răn nặng hay nghiêm trọng. Một thí dụ của giới răn nhẹ hay ít nghiêm trọng là Đệ Nhị Luật 22:6-7, nó qui định rằng ai tìm thấy một tổ chim mà chim mẹ đang ấp trứng hay ủ các chim con thì có thể bắt các chim con nhưng phải thả chim mẹ. Lý do để tuân giữ cả hai là “để được hạnh phúc và để được sống lâu” (Đnl 5:16; 22:7).

Một thói quen là tổng hợp các giới răn của Tôra thành một số ít giới luật hay một câu tóm lược. Vì thế Vua Đavít đề nghị mười một điều (Tv 15), Isaia sáu (33:15), Mica ba (6:8), và Amốt chỉ có một (5:4).

Đức Giêsu đã từng qui định: “Trong mọi sự, hãy làm cho người khác như anh em muốn họ làm cho mình; vì đây là lề luật và lời ngôn sứ” (Mt 7:12). Nó nghe rất quen thuộc với điều được tuyên bố bởi thầy dạy nổi tiếng của Do Thái là Hillel, có lẽ ông còn sống khi Đức Giêsu sinh ra: “Điều các ngươi ghét bỏ thì đừng làm cho người lân cận; đó là toàn thể Tôra, trong khi phần còn lại là sự dẫn giải điều ấy; hãy đi và học hỏi điều ấy” (Babylonian Talmud, Sabb. 31a).

Để trả lời cho câu hỏi của người Biệt Phái về “điều răn cao trọng nhất,” Đức Giêsu tổng hợp hai điều: “Hãy yêu mến Đức Chúa là Thiên Chúa của ngươi với tất cả con tim, với tất cả linh hồn, và với tất cả tâm trí của ngươi” (trích dẫn và sửa đổi Đnl 6:5). Và điều thứ hai quan trọng ngang bằng là “hãy yêu mến người lân cận như chính mình” (trích dẫn Lêvi 19:18). Đức Giêsu không bỏ các điều răn khác. Người rõ ràng nói thêm: “Tất cả lề luật và sách ngôn sứ đều tùy thuộc vào hai điều răn này.”

Về bản chất, câu trả lời của Đức Giêsu thì rất chính thống, rất theo truyền thống. Nếu có bất cứ sự khác biệt nào, điều đó nằm trong sự hiểu biết về người lân cận mà Người giải thích trong Luca 10:29-33 nhưng không ở điểm này. (Sách Lêvi xác định người lân cận là anh em, đó là, đồng hương Ít-ra-en. Đức Giêsu của Luca giải thích ý niệm người lân cận để trở nên bao hàm hơn.)

TÌNH YÊU

Quan trọng hơn, Đức Giêsu hiểu gì qua chữ tình yêu? Khảo cổ học về văn hóa Địa Trung Hải làm sáng tỏ một số điều. Hãy nhớ rằng tổ tiên trong đức tin của chúng ta thì tập trung rất mạnh vào nhóm. Nhóm này là gia đình, làng xã, xóm giềng, và các phe phái (tỉ như nhóm Mười Hai, giới Biệt Phái, v.v.) mà một người có thể gia nhập.

Nhóm này đem lại một cảm nhận về căn tính, một cảm nhận lệ thuộc, và sự khuyên bảo nên hành động hay tránh hành động. Nhóm là một loại lương tâm bên ngoài gây ảnh hưởng lớn lao trên cá nhân các phần tử của nhóm.

Trong bối cảnh này, yêu và ghét thì được hiểu tốt nhất là sự gắn bó với nhóm và xa lìa nhóm. Có dính dáng đến tình cảm hay không thì ngoài vấn đề. Cảm giác chính trong yêu và ghét là cảm giác gắn bó hay không gắn bó, theo thứ tự tương ứng. Như thế, yêu Thiên Chúa với tất cả tâm hồn của một người là hoàn toàn gắn bó với Thiên Chúa. Yêu người lân cận như chính mình là hoàn toàn gắn bó với người trong khu xóm hay thân hữu (ví dụ, đồng hương Ít-ra-en) như một người trong gia đình. Điều này đã từng có và vẫn tiếp tục là lối sống bình thường trong thế giới Địa Trung Hải, trừ khi có mối thù.

Để “ghét bỏ cha, mẹ của một người,” và người khác như Đức Giêsu trong Luca (14:26) đòi hỏi các môn đệ của Người, điều đó có nghĩa phải tự xa lìa khỏi gia đình và gia nhập nhóm của Đức Giêsu. Phaolô nói trong các đức tính tin, cậy, và mến đức tính cao trọng nhất là đức mến, đó là, yêu hay gắn bó với nhóm. Khía cạnh tình yêu gắn bó với nhóm là một thách đố cho tín hữu Hoa Kỳ giầu tình cảm, có xu hướng cá nhân chủ nghĩa. Tín hữu Hoa Kỳ sẽ nói giới răn nào cao trọng nhất? Và giới răn đó có ý nghĩa gì?