12 Khiếu Thuật Giúp Giảng Thuyết Hay

THUẬT II

Dr. Wayne McDill – Dịch Giả L. M. Gioan Trần Khả

Đặt Các Câu Hỏi Tra Khảo

Thế giới thời Kinh Thánh được viết thì khác với thế giới chúng ta đang sống bây giờ. Con người, các thể chế chính trị, và các nền văn hóa của thời Kinh Thánh rất khác với xã hội ngày nay. Trân trọng học hỏi Thánh Kinh đòi hỏi sự trợ giúp chuyên nghiệp. Nói như thế không có nghĩa là một người ngày nay không thể đọc Thánh Kinh và hiểu được Thánh Kinh. Có nhiều điều trong đó có thể hiểu được như là mới viết ngày hôm qua. Nhưng việc giảng thuyết đòi phải học hiểu bản văn ở lãnh vực thâm sâu hơn. Bởi vì trách nhiệm là ở việc chúng ta phải giải thích cho chính mình để rồi đi giải thích cho thính giả của chúng ta nữa.

Trong phần này chúng ta chú trọng đến những khả năng cần có để phân tích bản văn.

  1. Dùng  biểu đồ dàn lược để nhìn ra sự liên hệ giữa các tư tưởng trong bản văn.
  2. Làm sự quan sát để nhận ra và ghi chú những chi tiết trong bản văn và ý nghĩa riêng của những chi tiết đó.
  3. Chúng ta đi bước kế tiếp là việcphân tích bản văn theo lối đi vào từ chi tiết: Đó là Tham Khảo. Việc luyện tập ở phần này là Hỏi Các Câu Hỏi Tra Khảo. Khả năng chúng ta muốn phát triển trong việc luyện tập này là: Đặt những câu hỏi cho việc tra khảo hữu hiệu nhất để hiểu bản tin trong bản văn gốc của tác gỉa.

Việc luyện tập thứ ba thì tùy thuộc ở hai việc tập luyện trước. Bạn cần làm việc với Biểu Đồ Dàn Lược và Quan Sát Trực Thị ở trước bạn. Đừng ngạc nhiên nếu thấy có vài điều lặp lại trong ba thực tập. Bạn sẽ nêu nhiều câu hỏi về những yếu tố giống nhau trong bản văn mà bạn đã để ý đến ở phần phân tích trước đó.

Phân tích hữu hiệu bản văn theo lối đi vào từ chi tiết tùy thuộc ở việc đặt và trả lời đúng các câu hỏi. Nhân viên điều tra đi điều tra tội phạm, luật sư biện hộ cho vụ án, bác sỹ chữa trị một căn bệnh kỳ lạ, tất cả đều phải quan sát kỹ lưỡng và đặt những câu hỏi chính xác nếu họ muốn tìm ra những câu trả lời chính xác. Cũng giống như thế trong việc giải thích Thánh Kinh. Nếu bạn đặt đúng câu hỏi, việc tra khảo của bạn sẽ đi theo đúng đường và dẫn bạn đến những tài liệu bạn cần đề hiểu được bản văn. Hầu hết các tài liệu sẽ được tìm thấy trong chính Thánh Kinh. Một số khác sẽ được tìm thấy ở những nguồn khác.

Những Khoảng Cách Với Thế Giới Thánh Kinh

Cho dù thế giới của thời Thánh Kinh khác với thế giới của chúng ta ngày nay, hai thế giới đó vẫn có những cái giống nhau. Chúng ta mở Thánh Kinh với hai vấn đề đã có trong tâm trí.

Thứ nhất, chúng ta tin Thiên Chúa vẫn là Ngài lúc bây giờ giống như Ngài ở vào thế giới trong Thánh Kinh. Chúng ta tin là Ngài không thay đổi, và ngài bất biến. Bởi thế, quyền lực, sự tốt lành và khôn ngoan của Chúa cũng không thay đổi.

Thứ hai, chúng ta cũng tin là con người cũng vẫn là con người. Kỹ thuật của nhân loại có thay đổi khá hơn do đó bây giờ chúng ta có máy vi tính để lưu giữ hồ sơ, có xe hơi, máy bay để di chuyển, có điện thoái để liên lạc khắp thế giới. Nhưng bản tính con người không thay đổi. Nó vẫn là một bản tính được tạo thành một đàng là trong hình ảnh của Thiên Chúa và đàng khác là đã sa ngã phạm tội và làm huen ố hình ảnh của mình vì sự sa ngã đó.

Do đó khi chúng ta đọc về cái thế giới xa lạ của Thánh Kinh, chúng ta có thể nhận ra mình ở lãnh vực cá nhân. Con người được miêu tả ở trong Thánh Kinh cũng rất giống như chúng ta. Chúng ta nhìn thấy mình ở nơi họ - niềm hy vọng, sự nghi nan, những thử thách, những sa ngã, và đức tin. Truyện của họ cũng là truyện của chúng ta khi chúng ta nhìn xem Thiên Chúa đối xử với họ trong tình thương yêu và biết rằng Ngài cũng vẫn giống như thế ở ngày hôm qua, hôm nay và mãi mãi. Do đó, truyện của họ là gương phản chiếu hình ảnh của chính chúng ta. 

Trong khi những điều không thay đổi này làm cho Thánh Kinh quen thuộc với chúng ta, thì sự khác biệt với thế giới của chúng ta làm cho nó trở nên một huyền nhiệm. Sự xa cách từ nơi chúng ta sinh sống bây giờ với miền đất của Thánh Kinh là cả hàng ngàn dặm. Nhưng khoảng cách đó không phải là cản trở lớn lao nhất để đi vào thế giới của Thánh Kinh. Còn có những khoảng cách khác chúng ta phải đối phó khiến chúng ta đặt ra những câu hỏi khi chúng ta tìm hiểu Thánh Kinh.

Khoảng cách lịch sử đối với thế giới của Thánh Kinh đặt ra những câu hỏi. Một số những nền văn minh diễn hành trên các trang của Thánh Kinh cùng với nhiều nhóm sắc dân và bộ lạc thiểu số. Một số của những nền văn hóa này đã làm nên những phẩn chính của Thánh Kinh như là dân của Thiên Chúa được ghi lại trong mạc khải của Ngài: như Mesopotamia cổ xưa, Canaan, Ai-Cập, Assyria, Babylon, Hy Lạp, và Roma. Đời sống của họ rất khác với chúng ta bây giờ.

Làm sao chúng ta có thể hiểu Thánh Kinh mà không biết về những gì đã xẩy ra cho họ thời bấy giờ - địa lý, phong tục tập quán, vũ trụ quan, các nền chính trị, khoa học, nghệ thuật và đời sống hằng ngày? Sau hai ngàn năm, bụi cát của những năm tháng đó đã phủ lấp các nền văn minh đó. Truyện đời của nhiều người đã bị vùi lấp trong im hơi lặng tiếng. Trong nhiều trường hợp, Thánh Kinh là hồ sơ duy nhất ghi lại những gì đã xẩy ra. Học hỏi Thánh Kinh tự nhiên đặt ra những câu hỏi liên quan đến lịch sử.

Khoảng cách văn chương đối với thế giới của Thánh Kinh đặt ra những câu hỏi. Chúng ta  cũng phải làm việc với Thánh Kinh như là một tài liệu văn chương gồm chứa những hình thức thuộc văn chương, có thể có một số điều xa lạ với chúng ta. Cho dù chúng ta có những bản địch hay, chúng ta biết rằng bản văn gốc được viết bằng những ngôn ngữ cổ Hebrew, Hy Lạp, và một phần bằng tiếng Aramaic. Những ngôn ngữ này không giống với ngôn ngữ của chúng ta. Các mẫu tự  và cấu trúc văn phạm khác biệt và lối trình bày tư tưởng cũng khác. Tuy là điều tốt để cho các vị giảng thuyết học biết những ngôn ngữ cổ này, rất ít người trong chúng ta sẽ là những nhà chuyên môn về cổ ngữ của Thánh Kinh. Chúng ta sẽ phải cần tham khảo một số những sách khảo cứu để giúp chúng ta khi chúng ta đặt những câu hỏi liên quan đến văn chương trong lúc chúng ta tìm hiểu Thánh Kinh.   

Khoảng cách Thần học đối với thế giới của Thánh Kinh đặt ra những câu hỏi. Một bí nhiệm thần học là về tôn giáo của con người thời xưa mà những con người ấy là láng giềng của nhau, là kẻ thù, và là những người bắt bớ dân Thiên Chúa. Bạn muốn hiểu biết về các thần của người Mesopotamina xưa ở thời Abraham. Ở bản văn khác thì bạn muốn học biết về tôn giáo của Ai-cập mà Mai-sen phải đương đầu. Bạn sẽ phải đối diện với những niềm tin của người Do Thái ở những giai đoạn khác nhau trong lịch sử của họ song song với tôn giáo của Hy Lạp và Roma. Ngoài những bí nhiệm này, chúng ta còn phải đi sâu vào thần học của các nhà viết Thánh Kinh, những sai lầm thần học họ đề cập đến, và sự kiên định của quan niệm Thánh Kinh.

Do đó tại sao chúng ta cần làm việc tra cứu này? Bởi vì chúng ta không biết tất cả những dữ kiện này. Một nhà thông thái nhất cũng không thể biết tất cả mọi điều. Nhìn nhận mình không biết tất cả mọi điều về bản văn và về qúa trình lịch sử của bản văn là điểm khởi đầu quan trọng  để tìm ra điều chúng ta cần biết và hiểu bản tin gốc của tác giả và ý nghĩa riêng cùng thời.

Nguồn Tra Khảo

Nếu có một thư viện tốt thì thách đố cho bạn là làm sao biết xử dụng thư viện cách hữu hiệu. Tôi có nhiều sách nhưng phải thú nhật là chúng cũng không giúp nhiều trong việc dọn bài giảng. Khi tôi mua những sách đó, tôi đã tưởng là chúng sẽ giúp ích, nhưng trong thực tế không là như vậy. Đàng khác, tôi có một số sách tôi thường xem đi xem lại. Những nguồn bạn chọn sẽ phản ảnh ý định của bạn muốn làm việc thế nào với bản văn. Sau đây là một vài đề nghị cho các nguồn tài liệu cần thiết để làm việc dọn bài giảng cách hữu hiệu.

Nguồn đầu tiên chính là Thánh Kinh. Như chúng ta đã nhấn mạnh trước đây. Cách thức hiểu biết Thánh Kinh tốt nhất cũng chính là ở Thánh Kinh. Có nhiều bản  văn khác sẽ giúp bạn hiểu và giải thích bản văn dùng cho bài giảng. Những truyện và tình tiết xẩy ra đã được ghi chép trong Thánh Kinh sẽ giúp thêm cho kiến thức của bạn về những nhân vật trong bản văn. Những vấn đề giống nhau xuất hiện từ nơi bản văn này tới bản văn kia dưới nhiều hình thức khác nhau. Chúng ta cũng nhìn vào những bản dịch khác nhau, hay tự điển Thánh Kinh, hoặc sách dẫn mục lục phù hợp Thánh Kinh (Concordance).

Sách dẫn mục lục phù hợp Thánh Kinh dẫn ta đến những văn bản liên hệ. Vì Thánh Kinh là nguồn đầu tiên chúng ta dùng, chúng ta cần tìm những văn bản sẽ giúp cho bản văn của chúng ta dùng. Chỗ đầu tiên là là có những đoạn văn song song với nhau, như trong các sách Tin Mừng khi các đoạn văn của Mat-thêu và Lu-ca gần giống như nhau. Điều này cũng thấy ở vài nơi trong thư của Thánh Phao-lô, như khi ngài nói về hôn nhân và về những phẩm cách của các giám mục. Những bản văn khác giúp cắt nghĩa ý của nhau bởi vì chúng bàn về cùng vấn đề giống nhau dưới những hình thức khác nhau. Sự đối chiếu sẽ giúp bạn nhìn ra chúng.

Sách học từ ngữ Thánh Kinh là nguồn giúp thêm. Những cuốn sách học về nghĩa của những từ ngữ tiếng Do Thái và Hy Lạp và những sách liên quan khác là nguồn giúp ta rất nhiều. Nhưng cần phải cẩn thận. Có nguy cơ là hiểu ý nghĩa của một từ ngữ trong bản văn gốc bằng cách học từ sách các từ ngữ cổ điển. Một số sách chỉ chuyên về từ nguyên học, có nghĩa là tiến trình lịch sử hình thành từ ngữ đó mà thôi. Trong khi loại phân tích tiếng Do Thái và Hy Lạp như thế có giúp ích, chìa khóa chính để hiểu nó phải là ở bối cảnh bản văn. Cách mà từ ngữ đó được dùng trong bản văn sẽ nói cho bạn nhiều hơn là lịch sử ý nghĩa của từ ngữ đó.

Tự Điển Thánh Kinh giúp tìm kiếm bất cứ vấn đề gì liên hệ đến bản văn bạn dùng. Bạn có thể tìm tên các nhân vật, địa điểm, phong tục, biến cố và những cái đề cập đến trong bản văn bạn đọc. Điều này có thể bao gồm cả những vấn đề liên quan đến các vua và các triều đại cũ, các cuộc chiến, gía tiền tệ, các miền, các thành thị, các chi tộc - bất cứ điều gì bạn cần biết về Thánh Kinh và những thời đại và các địa điểm nhắc đến trong đó. Sách bản đồ cũng giúp khá nhiều với những bản đồ thuộc những giai đoạn khác nhau.

Những sách chú giải giúp phân tích và giải thích bản văn bạn dùng. Điều cần biết là các sách chú giải không giống nhau. Một số thuộc loại bình luận nghiêm chỉnh chú trọng đến việc phân tích bản văn trong cách dùng các từ ngữ, những khác biệt trong văn cảnh, cắt nghĩa các vấn nạn, và đưa ra những đối chiếu. Một số khác thuộc loại chú giải giảng thuyết, được biên soạn nhằm giúp các nhà giảng thuyết dọn bài giảng. Sách này có thể đề nghỉ dàn bài cho bài giảng và những tài liệu phụ thuộc. Loại sách chú giải khác nữa là chú giải đạo đức có khuynh hướng chú trọng đến việc áp dụng thực hành bản tin của bản văn Thánh Kinh.

Luật chung là đừng mua một loạt các bộ sách chú giải với quan niệm cho rằng chúng có giá trị như nhau. Tốt hơn hết là tìm những sách chú giải của từng cuốn nhỏ hay từng phần của bộ Thánh Kinh. Cũng không nên mua những cuốn chú giải cung cấp bài giảng thay vì những điều cần biết để giúp dọn bài giảng.

Những điã chương trình vi tính phần mềm cho bộ Thánh Kinh có thể bao gồm tất cả. Tất cả các điều nói đến các loại sách ở phần vừa rồi thì đều có thể tìm thấy ở các đĩa chương trình vi tính phầm mềm.Rất nhiều vị giảng thuyết ngày nay thấy rằng họ có thể dọn bài giảng trên máy vi tính và có tất cả các tài liệu tham khảo ngay trong tầm tay.

Những Câu Hỏi Tra Khảo

Loại câu hỏi đầu tiên bạn cần đặt là những câu hỏi được các phóng viên truyền thông thường dùng để lấy chứng thực cho câu truyện họ tường thuật. Đó là:  Ai, cái gì, khi nào, ở đâu, tại sao, thế nào.

Tôi có sáu nhân viên làm việc.
Họ giúp tôi tất cả những gì tôi biết.
Tên của họ là Cái Gì, Tại Sao, Khi Nào,Thế Nào, Ở Đâu và Là Ai.

Bạn có thể thấy ngay những câu hỏi đơn giản như thế có thể giúp ích như thế nào. Cho dù chúng không trực tiếp liên hệ đến những vấn đề Thánh Kinh, chúng có thể giúp để nhận diện những phần điểm trong bản văn mà bạn cần có câu trả lời.

Hãy đặt tất cả các câu hỏi có thể về bản văn. Nhưng nên nhớ rằng một số câu hỏi sẽ không thể trả lời được. Cho dù một vài điều, nơi chốn, nhân vật, phong tục, hay những vấn đề khác cùa Thánh Kinh vẫn là một bí nhiệm, bạn không biết điều gì cho đến khi bạn đặt những câu hỏi và tìm câu trả lời. 

Câu hỏi “Ai” thuộc về người trong bản văn hay ờ đàng sau bản văn. Trong mọi bản văn người viết và người nhận bản văn đều quan trọng. Trong thư thứ nhất của thánh Phê-rô 5:1, người viết gởi tới, “Cùng các kỳ mục trong anh em.” Ta có thể đặt câu hỏi, “Ai là những kỳ mục đó?” và “Kỳ mục là ai?” Cho dù có thể bạn biết câu trả lời, hãy đặt câu hỏi liên quan đến Thư 1 Phê-rô 5:4, “Ai là vị Mục Tử Tối Cao?” Đặt câu hỏi có thể giúp bạn tránh khỏi lầm tưởng cho rằng thính giả của mình cũng biết người đó.

Câu hỏi “Ai” sẽ đặc biệt giúp ích trong việc phân tích bản văn tường thuật. Nó cũng hữu dụng trong việc nhận diện tên của các nhân vật thí dụ như trong thư Thánh Phao-lô gởi Tín Hữu Rô-ma chẳng hạn. Khi ngài gởi lời chào tới một số tín hữu ở Rô-ma, như chị Phê-bê (Phoebe), Pơ-rit-ca (Priscilla) và A-qui-la, Ê-pê-net (Epaenetus), Ma-ri-a, An-drô –ni-cô (Andronicus  và Giu-ni-a (Junia) và những người khác. Bạn muốn đặt câu hỏi, “An-drô-ni-cô là ai?” Rất có thể bạn không có câu trả lời. Cho dù tên của một vài người này được nhắc tới ở những bản văn khác, nhưng tên một số người trong nhóm chỉ được nhắc tới duy nhất ở đây. Hiển nhiên là câu hỏi của bạn không có câu trả lời.

Câu hỏi “Cái Gì” hỏi về việc nhận định, hay định nghĩa cho một vài vấn đề trong bản văn. Bạn sẽ thường xuyên hỏi, “Ý nghĩa của từ ngữ này là gì ở ngôn ngữ nguyên thủy?” “Vấn đề thánh Phao-lô nói đến là vấn đề gì?” Điều này sẽ giúp rất nhiều khi bạn đặt câu hỏi về những diễn từ nổi bật trong bản văn. Bạn thường có thể hỏi, “Từ ngữ này có nghĩa gì khi nó xuất hiện tới năm lần trong bản văn. Câu hỏi “Cái gì” có thể cần được bàn đến đối với mọi từ ngữ nổi bật trong bản văn để tìm hiểu về ý nghĩa của nó từ nơi ngôn ngữ nguyên thủy và cách dùng nó trong bối cảnh của bản văn.

Câu hỏi “cái gì” có thể dẫn bạn đến những câu hỏi ẩn nấp tinh tế phía sau hay ở giữa sự kiện. Bạn có thể đặt câu hỏi: “Lý do gì khiến các môn đệ cứ hoài nghi hoài trong đức tin?” (Lc 8:25). Bạn có thể hỏi, “Tội quay đầu ngó lại đàng sau của bà vợ ông Lót là tội gì?” (STK 19:26). Hoặc, “Phao-lô mong muốn điều gì khi ông nói là ông sẵn sàng đổ máu ra làm lễ tế?” (2Tim 4:6). Những câu hỏi này sẽ đưa bạn trở lại bản văn để đọc kỹ lại hơn.

Những câu hỏi: “Khi Nào”-  liên  quan đến thời gian. Câu hỏi này thường tìm những câu trả lời về những biến cố hay trường hợp lịch sử. Trong I-sai-a 6:1, bạn đọc thấy, “Năm vua Út-di-gia-hu băng hà, tôi thấy Chúa thượng ngự trên ngai rất cao.” Bạn muốn hỏi, “Khi nào thì Vua Út-di-gia-hu đã chết?” Tác giả Lu-ca 2:1 nói về việc kiểm tra dân số, “Trong những ngày ấy” và nói thêm chi tiết, “thời ông Qui-ri-ni-ô làm tổng trấn xứ Sy-ri-a.” Bạn có thể đặt câu hỏi, “Việc kiểm tra này đã xẩy ra khi nào?” Cho dù trả lời cho những câu hỏi này không thay đổi việc bạn cắt nghĩa đoạn văn, nhưng chúng giúp bạn trình bày những biến cố lịch sử cách sống động.

Một dàn cảnh mới trong bài tường thuật thường được báo hiệu bởi sự thay đổi nơi chốn hay thời gian. Sự thay đồi thời gian thường là yếu tố quan trọng trong câu truyện. Ở Gio-an đoạn 11, Chúa Giê-su đến Be-tha-ni-a sau khi La-za-rô đã chết được ba ngày. Khi nào thì Ngài đã nhận được tin La-za-rô ngã bệnh? Khi nào thì Ngài đã quyết định đi thăm La-za-rô? Thời gian bao xa từ chỗ của Ngài đến nhà La-za-rô? Hình dung ra khoảng cách thời gian sẽ giúp làm sáng tỏ câu truyện cho thính giả.

Câu hỏi liên quan đến “Ở Đâu?””Nơi Nào?” là để tìm hiểu về nơi chốn. Địa điểm chính xác của một nhân vật hay một biến cố thường là rất quan trọng để hiểu bản văn. “Thánh Phao-lô đã ở đâu khi ngài viết thư tới dân Phi-lip-phê?” hoặc tất cả những lá thư khác. Như đã được nhắc đến ở trên, Chúa Giêsu đã ở đâu khi Ngài nhận được tin La-za-rô ngã bệnh? Điều đó quan trọng nếu bạn muốn biết thời gian bao lâu và đoạn đường bao xa để trở về Bê-tha-ni-a. Trong  sách Sử Biên 2, đoạn 20:2, nói về Khát-xôn  Ta-ma tức là En Ghe-di nơi mà một đạo quân từ Ê-đôm đã đến và đang đe dọa Giơ-hô-sa-phát, nơi  đó là ở đâu? Ê-đôm là chỗ nào? Trả lời những câu hỏi này sẽ giúp bạn tìm ra lộ trình của đạo quân tiến chiếm vùng đất của vua Giơ-hô-sa-phát.

Câu hỏi “Ở Đâu?” “Nơi Nào?” còn có thể xứng hợp để hỏi về chiều kích hay biên cương ngoài giới hạn địa hạt. “Ở Đâu”  cũng có nghĩa là “trong tình trạng nào?” hay “trong sự liên hệ nào.” Trong thư Rô-ma 5:2, “Vì chúng ta tin, nên Đức Giê-su đã mở lối cho chúng ta vào hưởng ân sủng của Thiên Chúa.” Chúng ta có lý để hỏi, “Đứng trong đức tin là đứng ở đâu?” “Lối vào là lối nào?” Câu trả lời có thể là “Đứng trong ân sủng.” “Lối vào là Đức Ki-tô.” Đặt câu hỏi để chú ý tới tư tưởng quan trọng này. Trong các thư của Pha-lô, có rất nhiều lần nhắc đến sinh hoạt tinh thần: “Những nơi trên trời,” “Chốn trời  cao“ “trong Thần Khí,” (E-phê-sô 6). “Chúng ta được tự do mà Đức Ki-tô đã giải thoát chúng ta” (Gl 5:1).

Câu Hỏi “Tại Sao?” được đặt ra để hỏi về những lý do hay nguyên cớ của một tình trạng, một hành động hay một xác quyết. Đôi lúc khi kiểm chứng bản văn, bạn tự hỏi về lý do lời tuyên bố của tác giả hay là lời tường thuật về hành động của một nhân vật nào đó. Có câu trả lời hay không, bạn vẫn nên đặt câu hỏi, “Tại sao Phao-lô lại nói, “Nếu có thể hẳn anh em đã móc mắt hiến cho tôi” (Gl 4:15). Tại sao Thiên Chúa lại không cho Mai-sen đi vào đất hứa khi ông chỉ phạm lầm lỗi nhỏ (Dân Số 20:7-13)?

Câu hỏi “Tại Sao” có thể đưa bạn đến cái nhìn sâu xa về mục đích của Thiên Chúa. Bạn có thể hỏi, “Tại sao Thiên Chúa lại dùng sự dối trá của Gia-cóp để đạt các mục đích Ngài muốn?” (St 27:33-36). Hoặc bạn có thể hỏi, “Tại sao Đức Giê-su lại biến nước thành rượu sau khi Ngài nói là giờ Ngài chưa đến?” (Gioan 2:4)/

Câu hỏi “Thế Nào?” tìm những câu trả lời cho những tiến trình trong bản văn. Chúng ta có thể đặt câu hỏi này về một biến cố lịch sử. Thí dụ, “Ghit-ôn-on và ba trăm người của ông đã đánh bại quân đội của Ma-đi-an và A-ma-lếch? (Thủ Lãnh 7:19-22). “Những hành khách đi đường tầu thủy như thế nào ở thời đó?” (Giô-Na 1:3).

Câu hỏi “thế nào” khác có thể được đặt ra liên quan đến năng lực của ơn thánh trong đời sống Kitô hữu: “Bước đi trong thần khí thắng vượt ham muốn tính xác thịt như thế nào? (Ga-lat 5:16). Bạn có thể hỏi, “Thế nào là Đức tin đến bởi việc nghe rao giảng?” (Rô-ma 10:17). Nếu bạn rao giảng đời sống Kitô thực tế, bạn sẽ cần phải biết giải thích cho người nghe biết những lời khuyến khích này thể hiện thế nào trong cảm nghiệm sống.

Những câu hỏi này là nhằm tìm những dữ kiện căn bản. Một số dữ kiện có thể có ảnh hưởng đến việc cắt nghĩa bản văn. Hầu hết nó sẽ ảnh hưởng đến việc trình bày bài giảng.

Những Câu Hỏi Giải Thích

Một loạt những câu hỏi khác bạn hỏi để đặt chú trọng đến việc giải thích bản văn. Trong khi những câu hỏi tra khảo nhằm mục đích tìm chứng thực sự thật, những câu hỏi giải thích đi tìm ý nghĩa của bản văn. Sau đây là bảy câu hỏi giúp để khai mở ý nghĩa của bản văn.

  1. Điều gì nơi các đoạn khác có thể giúp làm sáng tỏ ý nghĩa của bản văn này? Chìa khóa để hiểu bất cứ bản văn nào là cái mà chúng ta gọi là đối chiếu. Cách giải thích Thánh Kinh tốt nhất là dùng Thánh Kinh. Thánh Kinh bao hàm toàn diện và không thay đổi ý bản tin thần học. Những đối chiếu khác giúp làm sáng tỏ bản văn của bạn bằng việc đóng góp thêm dữ kiện cho bản văn.
    Không riêng một bản văn nào lại có thể nói lên tất cả những điều mà Thánh Kinh nói về một vấn đề được đề cập đến. Cho dù bạn làm việc với một bản văn trong lối trình bày, bạn vẫn phải quân bình các tư tưởng trong bản văn với các tư tưởng ở những bản văn khác đề cập đến cùng vấn đề. Sự quân bình này sẽ giúp khai sáng một số những vấn nạn của bạn. Nó cũng cho bạn một nền rộng hơn đối với các tư tưởng thần học mà bạn giảng giải từ trong bản văn. Bạn sẽ tránh được việc trình bày một chiều về chân lý Thánh Kinh.
  2. Bối cảnh của cuốn sách này nói gì cho tôi về bản tin của bản văn này?  Tiến trình giải thích bắt đầu đi từ các chi tiết nhỏ đến các điều chung chung. Điều đó có nghĩa là chúng ta hiểu toàn thể bản văn do từ những tư tưởng cá biệt tác giả muốn thông đạt. Từ những đề tài riêng biệt chúng ta có thể phân định bản tin tổng quát ở phần rộng lớn hơn hay trong toàn cuốn sách. Chúng ta có thể giả định rằng những phần nhỏ thì đồng nhất với chủ đề chung của tác giả.
    Chủ đích giải thích, do đó, được chuyển từ những điều riêng biệt đến những điều chung. Việc hiểu chủ đề chung toàn diện của cuốn sách cung cấp cho ta một hướng dẫn khi chúng ta tra xét những đoạn văn riêng biệt. Nếu chúng ta hiểu đúng về chủ đề của cuốn sách, chúng ta sẽ muốn coi xem bản văn này xứng hợp thế nào với chủ đề toàn diện. Chúng ta sẽ nhìn đến tất cả các dữ kiện trước và sau nơi bản văn để coi xem thứ tự lối tranh luận và để hiểu khá hơn về bản văn đang dùng .
  3. Văn thể của bản văn có ảnh hưởng thế nào đối với bản tin? Chúng ta không thể nghĩ rằng bản tin của bản văn có thể tách rời khỏi văn thể của bản văn. Giống như vắt chanh bỏ vỏ, chúng ta chỉ muốn lấy nước, tức là phần chính. Nhưng về vấn đề truyền thông của con người không làm việc giống như việc vắt chanh bỏ vỏ. Những phương tiện truyền thông rất có liên hệ đến bản tin của bản văn đến nỗi nhữnh hình thức văn thể của nó cũng trở nên một phần của bản tin.
    Nói theo nghĩa rộng, chúng ta thường nghĩ những hình thức văn thể là thể tường thuật, thơ văn, tiên tri, Tin Mừng, dụ ngôn, thư từ, hay là mạc khải. Cho dù không để ý đến những hình thức văn thể phụ khác, chúng ta có thể thấy rằng những loại văn thể khác đó trong văn chương trình bày bản tin ở những cách khác nhau. Khi đặt câu hỏi về thể văn, chúng ta sẽ tìm thấy sự hiểu biết quan trọng trong bản tin của bản văn.
  4. Chủ đích gì của tác giả đặt trong bản văn như là một phần của toàn cuốn sách?  Bản tin và mục đích của tác gỉa có thể là một và giống nhau. Nhưng thực ra không là vậy. Tuy mục đích và các tư tưởng của tác giả có quyện vào nhau nhưng có thể phân biệt được. Mục đích của tác giả thường trổi lên từ những hoàn cảnh đồng thời với tác giả. Tác giả nhìn thấy nhu cầu và lên tiếng đối với hoàn cảnh đó. Mục đích có thể là đối chất với tội lỗi của dân Chúa. Nhưng bản tin có thể là sự thánh thiện và luận án của Thiên Chúa.
    Mục đích của Phao-lô trong Ga-la-ta dường như là để đối chất với những sai lầm của người Do Thái và các tín hữu ớ đó. Nhưng bản tin lại nói lên sự tự do trong ân sủng của Thiên Chúa. Khi bạn đặt câu hỏi về mục đích của tác gỉa, bạn hướng nhìn về phía sau của điều tác giả nói để thấy điều tác giả muốn thực hiện. Nếu bạn có thể phân định được mục đích đó, bạn có thể hiểu khá hơn việc tác giả chọn lọc tài liệu và cách thức để trình tư tưởng của mình.
  5. Tổng quát văn giọng và văn cách ngôn ngữ của bản văn là gì? Thái độ của tác giả thường được tỏ hiện ra trong cách tác giả trình bày chính mình. Tác giả tỏ ra vui mừng? Tác giả tỏ ra bất nhẫn? Tác giả tỏ ra buồn rầu? Tác gỉa tỏ ra ân cần? Những văn giọng này có thể khác nhau trong cuốn sách hay trong bản văn cho bài giảng. Để ý đến văn giọng của tác giả sẽ giúp hiểu bản tin của tác giả. Hãy nhớ rằng, cách thức trình bày của tác giả cũng có phần trong bản tin cùng với những tư tưởng của tác giả.
    Mỗi tác giả có những văn cách khác nhau. Những đặc điểm của văn cách thường được nhận ra trong bản văn – mãnh liệt, nhiệt tình, cứng cỏi, trịnh trọng, lưu loát, khiển trách, khẩn nài. Phân định văn giọng và văn cách của bản văn sẽ giúp bạn hiểu ý nghĩa những từ ngữ tác giả dùng trong bản văn.
  6. Những ngụ ý gì trong những lời tuyên bố của tác giả nơi bản văn? Những tư tưởng thần học đến trong nhiều hình thức. Chúng có thể phản ảnh những nét tính Thiên Chúa. Chúng có thể được trình bày như những nguyên tắc. Chúng có thể ở hình thức mệnh lệnh. Chúng có thể là những lời cổ võ. Bất cứ ở hình thức nào, luôn luôn nó có sự nối kết với hình thức ở trước hoặc sau nó. Những trình bày về nét tính của Thiên Chúa ám chỉ đến những nguyên tắc và mệnh lệnh. Những lời cổ võ ám chỉ một nền tảng đặt trong nét tính của Thiên Chúa.
    Bạn cũng sẽ thấy rằng một số những lời tuyên bố có những dụng ý cho khán thính giả tiên khởi. Điều đó cần phải được nhận thức nếu bản tin được hiểu cách đúng đắn. Đôi khi có những bản tin không được tác gỉa nói thẳng ra nhưng được các thính giả tiên khởi hiểu ý bởi vì họ biết qua kinh nghiệm có chung với nhau. Nhưng bản tin có thể có phần nào khác trong dụng ý đối với những thính giả ngày nay. Đặt câu hỏi về những dụng ý có thể dẫn bạn tới những nhận định mà nếu không bạn sẽ không có được.
  7. Những tư tưởng gì nổi bật trong bản văn khiến các tín hữu đồng thời hưởng ứng đáp theo? Rao giảng là  giải thích. Trước tiên chúng ta giải thích bản tin từ bản văn Thánh Kinh. Sau đó chúng ta phải giải thích bản tin theo như thần học. Sau cùng, chúng ta giải thích bản tin cho thính giả của mình. Mục tiêu nhắm tới trong tiến trình này là truyền thông bản tin thần học bất biến của bản văn tới thính gỉa chúng ta gặp trong cảnh huống cuộc sống của họ.
    Ý nghĩa và điểm nổi bật đã được phân cách để nhấn mạnh rằng bản tin của bản văn cần được phân biệt ra khỏi việc áp dụng của bản tin. Cho dù bạn phân tích bản văn qua việc đặt những câu hỏi, bạn có thể suy nghĩ trước trong đầu câu hỏi mà thính giả thường hỏi, “Như vậy có nghĩa là gì?” Nếu bạn không xác định được điểm nổi bật cho đức tin của chúng ta nơi bản tin, bạn không thực sự hiểu bản tin.
  8. Tóm lược những câu hỏi tra khảo và giải thích này giúp thấy rõ một loạt những câu hỏi bạn cần nêu lên cho bất cứ bản văn nào. Nhưng đừng tự giới hạn ở danh sách những câu hỏi này. Hãy nhớ rằng, sự hiểu biết của bạn về bản văn có thể rất tùy thuộc ở những câu hỏi bạn nêu lên và những câu trả lời bạn tìm thấy.

    Hoàn Tất Thực Tập

    Mục đích chúng ta nhắm tới trong chương này là tăng khả năng biết đặt những câu hỏi để dẫn đến việc hiểu ý nghĩa của bản văn mà tác giả muốn thông đạt. Việc thực tập là đặt những câu hỏi tra khảo. Chúng ta đã thảo luận nhiều câu hỏi bạn muốn đặt ra đối với bản văn. Sau đây là một số hướng dẫn ngắn gọn cho việc thực tập.

    • Chỉ bắt đầu việc đặt những câu hỏi sau khi đã hoàn tất những quan sát trực thị đối với tất cả các câu viết trong bản văn. Đây có thể là một việc khó có thể tự chủ được. Những điều bạn quan sát thấy trong bản văn thường sẽ gợi lên những câu hỏi trong đầu. Thí dụ, bạn thấy một chữ nổi bật lên và tự hỏi nó có nghĩa ý gì. Hãy viết chữ đặc biệt đó xuống giấy. Rồi đợi đến bước đặt những câu hỏi tra khảo để tìm định nghĩa cho chữ đặc biệt đó.
    • Bắt đầu với biểu đồ dàn lược và với những quan sát đặt ở trước mặt. Ba công việc này tuy khác nhau nhưng tùy thuộc vào nhau. Khi chúng ta chuyển từ việc quan sát bản văn tới việc tra khảo, chúng ta vẫn cần khả năng quan sát. Lúc này chúng ta phải tra xét bản văn để xem nó có những điều bí nhiệm gì. Chúng ta phải để ý tìm điều chúng ta không hiểu, điều gì cần phải khảo cứu thêm nơi những bản văn hoặc nguồn tài liệu nào khác ngoài Thánh Kinh.
    • Khi hỏi các câu hỏi về bản văn, bạn cần hỏi bất cứ gì mình muốn hỏi. Nhưng luôn nhớ chủ đích của bạn là muốn hiểu đúng bản tin trong bản văn theo như ý của tác giả. Khi đặt câu hỏi, có thể bạn không biết chắc câu hỏi nào sẽ dẫn bạn đến những câu trả lời bạn cần. Tốt hơn là đặt thật nhiều câu hỏi thay vì chỉ chọn những câu hỏi bạn nghĩ là sẽ có hiệu quả. Sau khi tập luyện với nhiều kinh nghiệm bạn sẽ cảm nhận thấy những câu hỏi nào là nặng ký.
    • Hãy viết tất cả xuống giấy. Giống như là khi làm biểu đồ dàn lược bạn phải viết xuống giấy tất cả những điều bạn quan sát thấy, bạn cũng phải viết xuống giấy tất cả những câu hỏi và những câu trả lời bạn tìm được. Không những việc làm này giúp cho bạn có hồ sơ lưu lại những điều đã học hỏi, nó sẽ còn giúp bạn nhìn thấy những lỗ hổng trong việc tra khảo của bạn.
    • Xếp số thứ tự cho các câu hỏi đề bạn có thể dùng cùng số thứ tự cho các câu trả lời. Xếp số thứ tự cho các câu hỏi và câu trả lời sẽ giúp bạn theo dõi được công trình khảo cứu. Với những câu hỏi không có câu trả lời, hãy viết là “không có câu trả lời” ngay sát bên số thứ tự.
    • Cẩn thận ghi xuất xứ của các tài liệu tham luận với số trang mà bạn trích dẫn cho tài liệu khảo cứu. Việc học hiểu kỹ càng cho mỗi bản văn sẽ là nguồn tài liệu gía trị cho sau này. Một ngày nào đó bạn sẽ lại giảng theo bản văn đó. Bạn có thể sẽ lại cần tìm lại xuất xứ của các nguồn tài liệu bạn đã tham khảo để làm sáng tỏ thêm hay hiểu rộng hơn.

    Với việc thực tập này, chúng ta đã hoàn tất việc phân tích tiên khởi về bản văn. Ở phần hai, chúng ta sẽ chuyển sang việc dùng từ ngữ giải thích thần học về bản văn.

    Những Câu Hỏi Để Học

    • Tại sao các vị giảng thuyết cần phải dùng những nguồn tài liệu chuyên môn?
    • Ba khoảng cách giữa người giảng giải ngày nay với thế giới của Thánh Kinh là gì?
    • Một số những nguồn tham khảo mà vị giảng thuyết dùng để tra cứu là những nguồn nào?
    • Những câu hỏi tra cứu là những câu hỏi gì?
    • Những câu hỏi giải thích là những câu hỏi gì?
    • Tại sao vị giảng thuyết lại cần phải xếp số thứ tự cho các câu hỏi và câu trả lời?

    Các Câu Hỏi Khảo Cứu: Mục đích thực tập này là đặc các câu hỏi cho việc khảo cứu để hiểu và truyền đặt bản tin gốc của tác giả.
    Bản văn:

    • Làm việc từ dàn lược của bản văn
    • Nhìn vào những quan sát để đặt các câu hỏi
    • Xếp số thứ tự các câu hỏi và câu trả lời bạn tìm được
    • Hoàn tất các câu hỏi trước khi đi tìm tòi.
    • Loại bỏ những câu hỏi không thích hợp hoặc không trả lời được.
    • Ghi nhận nguồn của câu trả lời tìm được

    Những câu hỏi tra khảo
    Ai?
    Cái gi?
    Khi nào?
    Ở đâu?
    Tại sao?
    Thế nào?

    Những câu hỏi giải thích
    Đối chiếu?
    Bối cảnh?
    Áng văn?
    Mục đích?
    Văn giọng?
    Ám chỉ?
    Ý nghĩa?